Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Pobierz pdf (Strona 397)

341

en spreekt thans van breigeman (uit breigemman); in de steden van ‘bruggeman’,

in het bekende liedje van: Koekuut ‖ De broek uut ‖ De rok an, ‖ Kokuut is de

bruggeman!

; in Overijsel van ‘brugeman’, in Meppel van ‘breugeman’.

28. Die bijvoeging van zoo'n tweede woord gebeurt nog gauwer, als er een heele

reeks samenstellingen zijn, en men er niet meer op die manier vormt. Zóo die in

vroeger tijd met -hande en -lei. In 't middelnederlandsch al was b.v. ‘eenre-hande’

‘vaak niet veel meer dan het onbepaalde lidw. een’

; ‘-hande’ had dus zijn beteekenis

vrij wel verloren.

Dat blijkt ook mooi uit den titel van het bekende belangrijke Antwerper Lietboeck

? druk, 1544), die eindigt met: ‘híer sijn noch toe ghedaen Meer dan

veertichderhande nyewe liedekens die in ghee

ander liedekens boecken en

staen. Hier achter aen veruolghende.’ Het zijn er ruim 40.

Van-zelfs voegt men dan - en terecht - er het woord ‘soort’ achter; te eerder deed

men dit, omdat veel van die samenstellingen een geheel andere beteekenis kregen:

eenrehande b.v. werd soms zoowat gelijk aan ‘zonderling’, in 't middelnederlandsch.

- En zoo spreken wij - men doet het trouwens allang - van: allerhande soort van

vreemde dieren; evenzoo: ‘allerlei soort van menschen’, enz. Natuurlijk zijn er die

dit afkeuren, die de oude beteekenis in -hande en -lei weer willen inleggen;

diezelfde deskundigen beweren anders dat het gebruik, níet wat het woord

oorspronkelijk voor beteekenis had, moet beslissen hoe wij 't nu zullen aanwenden,

en in welke vorm. Terecht. Want hoever moeten we anders terug om die

oorspronkelijke beteekenis? Tot het middelnederlandsch? - Dan zijn ze bij -hande

al op verkeerd spoor. - Tot het oudgermaansch? Of nog verder? En wat is de

oorspronkelijke beteekenis?!

En diezelfden spreken nooit tegen ‘(haze-)wind-hond’,

‘winkel-haak’, ‘heerleger’, ‘rommel-zoo’, ‘lint-worm’, dat met ‘lint’ nú,

volksetymologisch in verband wordt gebracht; en dus nú ook zoo moet opgevat, wil

men niet de taal verkeerd leeren bezien! Daarom ook

1) Zoo ook Johan Winkler, Friesche Volksalmanak 1887, blz. 55.

2) Verdam, Wdb. II, 545, i.v.; III, 70, staan tal van samenstellingen met -handen.

3) Zie daarover beneden meer, blz. 355, vv.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 ... 439 440

Brak uwag

Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Strona 397