Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Pobierz pdf (Strona 231)

183

Gemakkelijk was die taak zeker niet, omdat Hooft's taal en stijl zoovele eigenaardige

moeielijkheden opleveren van zeer onderscheiden aard. Om Hooft's proza te

verklaren toch is kennis van de taal der zeventiende eeuw geenszins voldoende,

ofschoon onmisbaar. Hooft put uit den woordenschat van het Amsterdamsch zijns

tijds, 't is waar, maar schrikt niet terug voor het gebruiken van Noordhollandsche

dialectwoorden, die andere schrijvers vermijden. Hooft bepaalt zich niet tot de

spreektaal of gangbare schrijftaal, als hij om woorden verlegen is. Hij zoekt ze overal,

waar hij ze vinden kan: in oude keuren en geschiedbronnen, in oude liederen en

rijmen. Het proza van Hooft is archaïstisch gekleurd en de verwijzingen naar de taal

der middeleeuwen, waarmee Dr. Stoett nu en dan de aanteekeningen heeft verrijkt,

zijn allesbehalve ongepast.

Toch voldoet ook de nauwkeurigste kennis van onze middeleeuwsche taal nog

niet, om dat eigenaardig proza volkomen te begrijpen, want daartoe is allereerst

noodig, Hooft zelf te begrijpen in zijnen smaak, zijn streven, zijne methode van

werken, zijne hebbelijkheden, tot in zijne onhebbelijkheden toe. Hooft maakte zijn

eigen Nederlandsch. Ik bedoel daarmee nog niet in de eerste plaats, dat hij, om

‘puurlick Duytsch’ te spreken, alle bastaardwoorden overbracht in woorden van

Germaanschen oorsprong, 't zij nieuw gesmede, 't zij reeds vroeger beproefde.

Daarin staat Hooft niet alleen, zelfs niet vooraan. In Hugo de Groot vond hij te dien

opzichte zijnen voorganger en meester, in menig ander zijnen geestverwant en

medewerker. Daar hij zelf vreesde, dat zijne taal er hard en duister door worden

zou, schreef hij de bastaardwoorden zelf dikwijls aan den kant van den regel, waarin

zijne vertaling voorkwam, en wie zijn Nederlandsch niet zou verstaan, heeft er nu

in elk geval de commentaar in bastaardtaal naast.

Iets anders, waardoor Hooft zelf gewis niet waande het onmiddellijk genot van

de lezing zijner Historiën te bederven, maar wat voor het nageslacht ze juist zoo

moeielijk maakt, is het gebruik van woorden in ongewone beteekenis en het bouwen

van de zinnen naar ongewone, vaak onlogische regels. Geen onzer prozaschrijvers

schrijft, ondanks zijn purisme, zoo weinig zuiver Nederlandsch als Hooft. Hij was

het eens met hen, die meenden, dat onze taal niet alleen ‘geschuimd’, maar ook

‘gebouwd’ moest worden. Het eenvoudig proza der middeleeuwen, zoo ‘recht en

slecht’, zoo weinig beeldrijk, zoo regelmatig met zijnen grootendeels paratactischen

zinsbouw, voldeed niet meer aan de eischen der humanisten, die in de classieke

schrijvers, om eens een woord van Hooft zelf te gebruiken, ‘als doorverfd’ waren.

De oudere taal klonk hun in hare ongekunsteldheid al te naief; het oudere proza

maakte op hen den indruk van te waterachtig, ja te lamlendig te zijn; en zoo was

dan ook inderdaad het proza van hen, die in de zeventiende eeuw niet schreven in

den trant van Hooft en de zijnen. De woorden moesten, in overdrachtelijke beteekenis

gebruikt, stoute beelden of geestige gedachten voor den geest roepen; de zinnen

moesten door het gebruik van den hypotactischen zinsbouw

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 ... 439 440

Brak uwag

Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Strona 231