Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Pobierz pdf (Strona 392)

336

visch-gerei, naai-gerei, eet-gerei, schuur-gerei, schrijf-gerei, wasch-gerei, drink-gerei,

jacht-gerei

Ook -boel en -rommel marcheeren dien weg al op:

een verhuis-boel, klets-boel, klad-boel, smeer-boel, jan-boel, nut-boel, mestboel,

beeste-boel, wilde-boel, afzetters-boel, socialisten-boel;

een schoonmaak-rommel, kinder-rommel, ploerte-rommel, gauwdieve-rommel,

dominees-rommel.

Daar duiden -boel en -rommel, evenals ge- in ge broeders, een ‘verzameling’

aan: een bij beteekenis waar men meer en meer nadruk op gelegd heeft, en die

daardoor de hoofdbeteekenis van 't vormsel is geworden.

Zoo is 't ook met pak, dat op zichzelf al een collectie aangeeft:

bedel-pak, boere-pak, dieve-pak, etc.

En -man is ook dien weg opgegaan, in:

buitenman, bosman, veldman, beekman, rietman, koopman, zeeman, landman,

bergman, waterman, krijgsman, oranje-man, prinseman; boekeman, taalman (die

veel boeken, van taal houdt, er in, of aan, doet); hij is geen rijst-man, boone-man,

thee-man - zelfs van vrouwen gebruikt -, Deventers-man, wonder-man; - Janneman,

Jamman! Koosman! (van vrouwen zelfs).

Naar analogie staat het in ‘visscherman’. Dit hoort men in den zin vaak van

‘visscherschuit’, evenals een Noor-man; ‘die Engelschman heeft het van

nacht hard te verantwoorden gehad’ (W. Buning); de beurt-man

op de Lemmer.

Op dezelfde manier vormt men met -mensch samenstellingen: een echt

bosch-mensch, buiten-menschen; een watermensch (die veel van 't water houdt),

thee-mensch, wonder-mensch, enz.

Zoo ook in Friesland het woord ‘om(ke), oom’, waarmee trouwens overal in

Nederland, en vooral in de Transvaal, vaak vreemden door kinderen aangesproken

worden: Jan-om, Kees-om, etc.; vgl. nog heeroom

. In 't noorden gebruikt men ook

in samenstelling het woord skûte (holl. schuit): babbel-skûte, roffel-skûte,

voor een vrouw, die veel babbelt; en zoo in Zwol en Meppel: ‘loopskúte’ van een

vrouw, die veel uitloopt.

1) Verdam, Geschied. der Ned. Taal, blz. 77. - Beckering Vinckers, Taal en taalstudie, I, 392.

2) Vgl. engl. a man of war.

3) Vgl. vaar en moer algemeen in vroeger tijd; zie hier voor bl. 262, en o.m. Woordenlijst

Jan Klaesz.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 ... 439 440

Brak uwag

Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Strona 392