Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Pobierz pdf (Strona 377)

321

en zoo doen wij nog; het werd een kenmerk van zulke samenstelling in 't algemeen.

Een paar van die, maar nog

wordende

, samenstellingen meen ik te vinden in een

‘groot koning’, een ‘goed koning’, een ‘groot vorst’ en dergelijke

. In de spraakkunsten

heet dit nog altijd de sterke verbuiging van het adjectief. Maar dat is verouderd; die

regel moet geheel veranderd: het verschil in beteekenis, dat men gewoonlijk maakt

tusschen deze onverbogen vormen, en die op -

(een goed

koning, etc.), vindt

men slechts bij zeer weinig voorbeelden

; daar staan

honderden

tegenover waar

niemand dit verschil merkt

. Die weinige zijn op weg naar de samenstelling.

Zoo zijn er wel meer. Men noemt ‘Hooger’ en ‘Lager Onderwijs’ nog niet zoo; 't

‘Hooger-huis’ en 't ‘Lager-huis’ in Engeland, daarentegen wel; die eersten worden

. Zoo praat men van een ‘hooge myter’, en ‘hooge oome’, de ‘groote oomes’. Ook

dit worden samenstellingen. Mettertijd zullen we mogelijk ook schrijven: de

‘groote-oomes’, een ‘hooge-myter’, met dezelfde, of misschien ietwat gespecificeerder

beteekenis nog, van nu; mogelijk met een ander accent, naar analogie van andere

van dat slag.

1) Men moet eens letten op het accent van déze samenstellingen (zie boven, blz. 317, noot),

en dat in ‘óud-sǒld at’, ‘óud-mìn stĕr’, ‘óud-bùrgĕm ester’, ‘jóng-gĕz l’, enz.; in tegenstelling

met de veel oudere: jónk-màn, jónk-vrònw, enz. Daarentegen, met analogie-accent: jònkmán,

gróot-vàdĕr, stíef-kìnd.

2) En dan meest in de schrijftaal nog; in de spreektaal zegt men altijd van: een jong

kerel, een

goeie vent, een groot

Vondel, eene goei

, best

koning, een groot

dichter.

Zie o.a. Terwey

, § 259: ‘Men merke echter op, etc.;’ en Kaakebeen, § 168, 20., de opmerking.

- Deze Beknopte Spraakleer van Kaakebeen wordt te veel doodgezwegen; ik wil er hier de

aandacht op richten. Die vraagt met van Helten, maar allereerst: wat is gebruik; wat is

spreektaal; wat moet de praktijk daarvan hebben. Wil praktijk op den voorgrond; mist bijna

alle linguistische ornatie, die veel te ruim bij van Helten is aangebracht. Doet een poging ook

om de grondslagen te herzien. Hij probeert het oude, vaak verouderde, door het nieuwe, het

levende, te vervangen. Heeft met niet-schoolsche opmerkingsgave rondgekeken. Met vaste,

vaak drieste hand is wat voor vaststaand werd gehouden, aangepakt. Het trilde, maar is, nu

nog gescheurd bovendien, evenwel blijven staan. Het aangegrepene is hij ongelukkig niet

altijd voldoende machtig geworden. Daardoor is hij niet overal goed geslaagd; er blijft nog

veel te verbeteren over, wat hij onaangeroerd liet. Maar - de poging verdient waardeering.

Het is moeilijk een huis nieuw te bouwen als men niet eenigen tijd er buiten wil wonen; en dit

wordt moeilijk, men is er zoo aan gehecht, het verkeerde is als een tweede natuur; men is er

zoo gewoon aan geworden.

Wat eigenlijk maakt dat men nu den vorm met -

, dan die zonder -

, vaak beide gebruikt,

zonder verschil van beteekenis, daar wijs ik op bij 't Adjectief.

4) Let wel dat de meeste sprekers aan ‘Hooger en Lager Onderwijs’ dezelfde klemtoon geven

als aan ‘Hooger- en Lager-huis. Vgl. er mee het geaccentueerde: ‘wát 'n kw -jőngen ís dăt

tǒch!

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 ... 439 440

Komentarze do niniejszej Instrukcji

Brak uwag

Engel IB144 Instrukcja Użytkownika Strona 377

Komentarze do niniejszej Instrukcji

Powiązane produkty i podręczniki dla Nie Engel IB144